Co to jest propolis i na co pomaga?
Propolis – czym jest?
Propolis to przede wszystkim substancja żywiczna zbierana z pąków i wydzielin roślin, którą pszczoły mieszają z woskiem i własnymi enzymami trawiennymi. Może wykazywać działanie przeciwzapalne, przeciwdrobnoustrojowe i antyoksydacyjne. Jest pomocniczo wykorzystywany w medycynie ludowej i przemyśle farmaceutycznym.
Ekstrakt z propolisu
Kit pszczeli w surowej formie jest rzadko używany. Dla celów medycznych sporządza się z niego ekstrakt, nazywany też wyciągiem z propolisu. W praktyce oznacza to przeniesienie substancji aktywnych propolisu do rozpuszczalnika, najczęściej wody, etanolu lub gliceryny. Ekstrakty etanolowe mają mocniejsze działanie, ale nie są odpowiednie dla dzieci. Do użytku wewnętrznego i dla najmłodszych poleca się ekstrakt wodny lub glicerynowy. W aptekach można nabyć propolis krople lub spray.
Jak wygląda propolis?
Propolis potocznie jest nazywany kitem pszczelim. Pszczoły zbierają go z pąków drzew i innych roślin tworząc nieregularne grudki. Jego kolor zależy od źródła zbioru – od pomarańczowego po czarny. Konsystencja propolisu zależy od temperatury – w wyższej jest lepki, a w niższej twardy i kruchy. W smaku jest cierpki i gorzki.
Co zawiera propolis?
Do najważniejszych składników czynnych propolisu należą:
- żywice, w tym związki fenolowe i flawonoidy
- mieszanka wosków pszczelich i roślinnych
- olejki eteryczne
- pyłek kwiatowy
- witaminy A, B, C, E i D
- cynk, żelazo, magnez, fosfor
Zawartość składników aktywnych propolisu jest zmienna i różni się w zależności od źródła pyłków, regionu geograficznego oraz czasu zbioru.
Propolis właściwości lecznicze
Jak działa propolis? Może wspierać organizm poprzez ograniczanie rozwoju drobnoustrojów, łagodzenie stanów zapalnych oraz neutralizowanie wolnych rodników. Jego potencjalne zastosowanie wynika z jego składników aktywnych.
Działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze
Propolis może wspierać organizm w walce z bakteriami, grzybami i wirusami. Jego działanie polega między innymi na uszkadzaniu błon komórkowych drobnoustrojów, ograniczaniu ich adhezji i tworzenia biofilmu oraz zaburzaniu syntezy kwasów nukleinowych i białek. Propolis z uwagi na działanie antybakteryjne może wchodzić w skład preparatów na kaszel lub odporność, np. Fiorda Propolis.
Działanie przeciwzapalne
Badania na zwierzętach wykazują zdolność propolisu do łagodzenia stanów zapalnych m.in. podczas zapalenia jelita grubego, artretyzmu i chorób neurodegeneracyjnych. Obecne w propolisie flawonoidy i kwasy fenolowe mogą hamować produkcję cytokin prozapalnych, co może stanowić wsparcie podczas infekcji.
Działanie przeciwutleniające
Propolis to silny przeciwutleniacz, który może neutralizować wolne rodniki odpowiedzialne za uszkodzenie komórek i przyspieszone starzenie organizmu. Polifenole i flawonoidy mogą zmniejszyć stres oksydacyjny i wspierać odporność.
Propolis – na co stosować?
Propolis może być stosowany pomocniczo przy:
- przeziębieniu i bólu gardła
- spadku odporności
- aftach i stanach zapalnych jamy ustnej
- problemach skórnych (trądzik, podrażnienia)
- dolegliwościach jelitowych
Propolis na przeziębienie
Z uwagi na swoje właściwości propolis może być stosowany podczas przeziębienia, bólu gardła i aft. W takich sytuacji propolis spray może okazać się wygodną formą podania.
Propolis na skórę
Propolis może wspomagać gojenie ran, podrażnień oraz zmian trądzikowych. Pomaga ograniczyć rozwój bakterii i łagodzić zaczerwienienia, dlatego bywa wykorzystywany do produkcji dermokosmetyków do skóry problematycznej.
Propolis na jelita
Wiele badań naukowych podaje, że propolis, dzięki swoim składnikom czynnym wspiera florę bakteryjną jelit. Jego właściwości przeciwzapalne i przeciwbakteryjne mogą pomóc złagodzić stany zapalne błony śluzowej jelit oraz wspomóc trawienie. Pamiętajmy jednak, że skład propolisu jest zmienny, a jego zastosowanie nie zastępuje terapii.
Propolis w leczeniu cukrzycy
Doktor Ridwan Babatunde Ibrahim wraz z zespołem z Uniwersytetu w Calgary przeprowadził 28-dniowe badanie na szczurach z cukrzycą wywołaną nasilonym stresem oksydacyjnym. W grupie leczonej ekstraktem z propolisu zaobserwowano obniżenie poziomu glukozy we krwi. Wyniki te sugerują potencjalnie korzystny wpływ propolisu w terapii cukrzycy, jednak konieczne są dalsze badania, zwłaszcza kliniczne, w tym zakresie.
Propolis w terapii nowotworowej
W 2020 roku polski propolis był przedmiotem badań zespołu dr Joanny Weżgowiec z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. Analizy wskazują, że może on wykazywać działanie przeciwzapalne oraz selektywnie oddziaływać na komórki nowotworowe, wpływając głównie na komórki zmienione chorobowo. Należy jednak pamiętać, że są to wstępne wyniki i konieczne są dalsze badania. W przypadku poważnych chorób zawsze zalecana jest konsultacja z lekarzem.
Jak przechowywać propolis?
Propolis powinien być przechowywany w szczelnie zamkniętych pojemnikach, najlepiej wykonanych ze szkła, ceramiki lub tworzywa przeznaczonego do kontaktu z żywnością. Optymalne jest przechowywanie propolisu w ciemnym i suchym miejscu, w temperaturze do około 18°C. W takich warunkach może on zachować swoje właściwości nawet do 24 miesięcy, choć warto regularnie sprawdzać jego stan.
Jak używać propolisu?
W zależności od preparatu i potrzeb propolis może być stosowany pomocniczo wewnętrznie i zewnętrznie. Najpopularniejsze są krople, spray do gardła, kapsułki oraz maści. W przypadku środków doustnych istotne jest przestrzeganie zaleceń lekarza lub producenta. Specjalista może dobrać odpowiednią dla naszego przypadku dawkę i częstotliwość zażywania. Przy pierwszym kontakcie z propolisem zalecana jest próba uczuleniowa, ponieważ produkt może wywołać reakcję alergiczną u niektórych osób.
Uczulenie na propolis i inne przeciwwskazania
Osoby wrażliwe lub uczulone na pszczoły powinny skonsultować z lekarzem użycie kitu pszczelego. Propolis jest znanym alergenem kontaktowym i może wywoływać m.in. zapalenie skóry, nieżyt nosa czy podrażnienia okolic ust. Jego składniki mogą spowodować alergie o wyraźnym przebiegu klinicznym.
Propolis – ciekawostki
Pszczoły stosują propolis do uszczelniania i zamykania szczelin w ulu. Dzięki temu chronią ul przed drobnoustrojami, grzybami i pleśnią.
W starożytności propolis był używany jako środek przyspieszający gojenie ran i substancja dezynfekująca.
W medycynie chińskiej, indyjskiej i arabskiej był m.in. wykorzystywany do leczenia zmian skórnych.
FAQ
Czy propolis to pyłek pszczeli?
Nie, to dwie różne substancje wytwarzane przez pszczoły. Różnią się składem i zastosowaniem. Propolis może być pomocniczo stosowany podczas antybiotykoterapii. A pyłek pszczeli to pyłek z kwiatów uformowany w formę kulki bogaty w witaminy i białka.
Czy propolis jest dobry dla dzieci?
Propolis może być pomocniczo stosowany u dzieci w formie ekstraktów bezalkoholowych. Co ważne, preparat bezalkoholowy nie oznacza automatycznie pełnego bezpieczeństwa, szczególnie przy alergii na produkty pszczele. Pamiętajmy, aby przed zastosowaniem propolisu u najmłodszych omówić ten fakt z lekarzem lub farmaceutą. Zalecana jest również szczególna ostrożność, zwłaszcza przy alergii na produkty pszczele i przy preparatach alkoholowych.
Czy propolis ma termin ważności?
Tak, choć dobrze przechowywany może zachować swoje właściwości nawet do 2 lat.
Źródła:
A. Kumar Balasubramaniam, A. Elangovan, M. A. Rahman, „Propolis: A comprehensive review on the nature’s polyphenolic wonder”, Science Direct, https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0367326X25001510, dostęp dn. 30.03.2026 r.
J. Weżgowiec, A. Wieczyńska, W. Wieckiewicz, „Polish Propolis-Chemical Composition and Biological Effects in Tongue Cancer Cells and Macrophages”, Pub Med, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32455950/, dostęp dn. 30.03.2026 r.
H. Heshmatipour, M. Vajdi, F. Pourteymour, „Effects of Propolis supplementation on inflammation and oxidative stress markers: A GRADE-assessed systematic review and Meta-analysis of clinical trials”, Science Direct, https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1756464625003780, dostęp dn. 30.03.2026 r.
M. Andrzejewski, „Propolis. Jak powstaje i jakie ma właściwości prozdrowotne?”, Dietetycy Org, https://dietetycy.org.pl/propolis/, dostęp dn. 30.03.2026 r.
N. Rivera-Yañez, C. R. Rivera-Yañez, G. Pozo-Molina, „Biomedical Properties of Propolis on Diverse Chronic Diseases and Its Potential Applications and Health Benefits”, MDPI, https://www.mdpi.com/2072-6643/13/1/78, dostęp dn. 30.03.2026 r.
„Propolis”, Pasieka Tworek, https://pasiekatworek.pl/informacje/propolis, dostęp dn. 30.03.2026 r.
S. Kabalı, M. Ünlü Söğüt, N. Öner, „Protective Effects of Propolis Supplementation on Aflatoxin B1-Induced Oxidative Stress, Antioxidant Status, Intestinal Barrier Damage, and Gut Microbiota in Rats”Pub Med, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40159764/, dostęp dn. 30.03.2026 r.
Ten tekst został napisany w celu informacyjnym i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.
Copywriterka medyczna specjalizująca się w popularyzacji wiedzy z zakresu profilaktyki zdrowotnej, chorób zakaźnych i fitoterapii. W swoich tekstach łączy rzetelność publikacji naukowych z przystępnym językiem, przekładając złożone zagadnienia medyczne na praktyczne wskazówki dla pacjentów. Skupia się na właściwościach składników aktywnych ziół i ich zastosowaniu. Prywatnie propaguje świadome podejście do zdrowia i jest autorką poradnika o niemarnowaniu żywności.
