Badanie wzroku u dzieci – co trzeba wiedzieć?
Badanie wzroku u małych dzieci – kto powinien wykonać?
Badania przesiewowe u najmłodszych dzieci wykonuje lekarz rodzinny lub pediatra podczas rutynowych wizyt oraz bilansów. Pełne badanie okulistyczne u młodszych dzieci może jednak wykonać tylko okulista dziecięcy. U starszych dzieci zdarza się, że badanie refrakcji wykonuje również optometrysta, ale trzeba pamiętać, by podczas badania upewnić się, że osoba wykonująca badanie faktycznie ma do tego pełne kwalifikacje. Istotne również, by pamiętać, że u dzieci różnego rodzaju schorzenia aparatu wzroku mogą postępować szybciej niż u osób dorosłych, a przy maskowaniu i kompensacji objawów mogą one nie być wychwycone na bardzo wczesnym etapie. Dlatego na badanie u okulisty dziecięcego warto zgłaszać się regularnie.
Pierwsza wizyta u okulisty niemowlaka – kiedy?
Pierwsze badanie wzroku u maluszka odbywa się jeszcze w szpitalu po urodzeniu. Następnie, jeśli nie ma pilnej konieczności udania się do okulisty, ocena wzroku odbywa się najczęściej podczas wizyt szczepiennych i bilansów u lekarza rodzinnego bądź pediatry. Jeżeli podczas takiej wizyty lekarz stwierdzi niepokojące sygnały, wtedy niezależnie od wieku należy umówić się do okulisty.
Kiedy pierwsza wizyta u okulisty?
Jeżeli wcześniej nie występowały wskazania do konsultacji okulistycznej, pierwsza może odbyć się ok 3.-5. roku życia. Większość dzieci potrafi się już sprawnie komunikować oraz współpracować podczas badania a także wykonywać proste polecenia lekarza. W czasie wizyty odbywa się ocena ostrości wzroku, ruchomości gałek ocznych, źrenic oraz odruchu czerwonego, czyli prawidłowego jaskrawoczerwonego odblasku.
W zależności od zaleceń i stanu zdrowia oczu małego pacjenta, lekarz ustali częstotliwość kolejnych wizyt. W większości przypadków jest to kolejne 12 miesięcy, jednak u dzieci, które otrzymują pierwsze okulary, pierwsza wizyta kontrolna zalecona może być po ok. 3 miesiącach.
Badanie wzroku u dziecka – jak wygląda?
Niemowlę
Podczas wizyty okulistycznej z niemowlęciem lekarz zbiera dokładny wywiad z rodzicem oraz stara się dociec, co skłoniło go do zgłoszenia się. Najczęściej są to zalecenia lekarza rodzinnego bądź pediatry, ale rodzice nieraz sami również zauważają pewne niepokojące objawy. W wywiadzie znaleźć się mogą pytania o wcześniactwo, epizody ropienia oczu, kontakt wzrokowy oraz choroby oczu w rodzinie. Warto na pierwszą wizytę niemowlęcia wziąć wypis ze szpitala po porodzie lub książeczkę zdrowia.
W samym badaniu lekarz sprawdza zakres nawiązywania kontaktu wzrokowego, reakcję na światło czy maluch śledzi wzrokiem interesujący obiekt, np. zabawkę, czy porusza oczami symetrycznie, a także czy występuje zez bądź nieprawidłowe opadanie powieki. Wykonywane są również badania niewymagające odpowiedzi ze strony malucha.
Małe dziecko 1-3 lata
W zależności od wieku i stadia rozwoju, badania mogą nadal opierać się przede wszystkim na obserwacji lub na obserwacji z interakcją z dzieckiem. Nierzadkie jest używanie zabawek i innych atrakcyjnych dla dziecka przedmiotów, np. obrazków lub światełek. Dzieci bliżej 3. roku życia mogą wykonywać niektóre polecenia i w większym stopniu wchodzić w interakcję z lekarzem.
Badanie obejmuje m.in. ocenę ruchomość gałek ocznych, reakcje źrenic, odruch czerwony, obecność zeza oraz umiejętność śledzenia przedmiotów i ostrość widzenia.
U małych dzieci wizyta może trwać nieco dłużej niż u dziecka starszego. Wynika to z szybkiej męczliwości malucha, potrzeby karmienia, przebierania oraz pory spania.
Dziecko w wieku przedszkolnym
Wizyta dziecka w wieku przedszkolnym w większym stopniu obejmuje kontrolę ostrości widzenia. Dzieje się to przy użyciu tablic z obrazkami i symbolami, podobnymi do tych, których używa się w badaniu dorosłych, ale bez cyfr oraz liter. U przedszkolaków częściej podaje się również krople porażające akomodację umożliwiające dokładną ocenę budowy narządu wzroku oraz ujawnienie maskowania wad wzroku w standardowych warunkach.
Dziecko w wieku szkolnym
U starszego dziecka wywiad często przeprowadza się zarówno z rodzicem, jak i z dzieckiem. Uczeń szkoły podstawowej często samodzielnie może już zgłosić, że nie widzi dokładnie tego, co jest pisane na tablicy, czy ma trudności z czytaniem liter i cyfr oraz czy wykazuje problemy z koncentracją uwagi podczas nauki, które mogą wynikać właśnie z trudności z widzeniem. Ważną dla lekarza jest również informacja, czy uczeń ma trudności z pisaniem.
Tablice do badania ostrości często zawierają już litery oraz cyfry, jeżeli dziecko je poznało, a ostrość badana jest obuocznie oraz przy zasłonięciu jednego i drugiego oka po kolei. Ponadto, sprawdza się takie same parametry jak na wcześniejszych etapach rozwoju. Jako że dziecko w większym stopniu rozumie polecenia i nie ucieka od źródła światła, możliwe jest zbadanie dna oka. Wykonuje się ocenę ostrości widzenia do dali oraz do bliży czy widzenia obuocznego.
Nastolatek
Nastolatek często jest już bardzo świadomy trudności z widzeniem i aparatem wzroku, potrafi nazwać i opisać rodzaj odczuwanych dolegliwości (np. bólu, pieczenia), dlatego może w pełni uczestniczyć w wywiadzie zbieranym przez lekarza. Często może w pełni samodzielnie odpowiadać na pytania o bóle głowy podczas czytania, czas ekranowy, trudności z czytaniem z tablicy, odczucie zmęczenia oraz choroby przewlekłe i leki. Dlatego badanie mocno przypomina badanie osoby dorosłej.
Zez u niemowlaka – kiedy do okulisty?
U najmłodszych dzieci sporadyczne „uciekanie” oka do boku w pierwszych miesiącach życia jeszcze może się zdarzać – oczy dopiero dojrzewają i adaptują się do widzenia w trójwymiarze. Warto jednak ten fakt zgłosić położnej środowiskowej bądź lekarzowi na rutynowej wizycie szczepiennej bądź bilansie.
Niezależnie od wieku, jeżeli zez pojawia się nagle, dotyczy jednego oka, maluch ma trudności ze skupieniem wzroku lub śledzeniem zabawki, pojawia się asymetria źrenic, opadanie powieki lub silny światłowstręt czy oczopląs, należy umówić wizytę u okulisty. Dotyczy to także sytuacji, gdy na zdjęciach dostrzega się białą źrenicę, opadanie powieki lub dziecko zaczyna się niespokojnie zachowywać razem z powyżej podanymi objawami.
Okulary na zez dla dziecka
W przypadku zeza akomodacyjnego, który jest z reguły związany z nadwzrocznością, mogą być dziecku zalecone okulary nawet jeśli nie występują inne wskazania lub opiekunowie nie zgłaszają innych nieprawidłowości. Zez może występować, gdy dziecko nadmiernie uruchamia mechanizm ustawiania ostrości widzenia, czyli akomodacji. W rezultacie oko może zbiegać do środkowego kącika. Okulary do zeza zmniejszają wysiłek akomodacyjny, w efekcie czego mogą pomóc źrenicom ustawiać się prosto.
Nie w każdym przypadku zeza okulary są niezbędne. Niekiedy może być zalecane zasłanianie oka silniejszego i ćwiczenie zezującego, ćwiczenia lub inne metody leczenia. Zależne jest to również od wieku oraz przyczyn występowania zeza.
Podsumowanie
Obecnie nawet małe dzieci mogą otrzymać zalecenie noszenia okularów. Nie należy się tego obawiać, ponieważ w tak młodym wieku okulary korekcyjne nie tylko poprawiają komfort funkcjonowania, ale również mogą zminimalizować ryzyko pogłębiania wady lub występowania kolejnych. W ofercie salonów optycznych znajduje się szeroka gama oprawek dopasowanych do nawet malutkich dzieci, które nie spadają z główki i są dobrze dopasowane do jej kształtu. Szkło może być odpowiednio wycienione, by nie zwiększać zbytnio masy okularów i nie obciążać nosa. W wielu salonach optycznych możliwe jest ponadto wykupienie ubezpieczenia, które przydaje się szczególnie, gdy wada będzie się zmieniała.
Niezależnie jednak od poziomu wady warto pamiętać, że badanie wzroku u dziecka to nie tylko prewencja trudności z widzeniem, lecz niezbędna profilaktyka różnego rodzaju schorzeń. Wcześnie wykryte są często w pełni wyleczenia.
Ten tekst został napisany w celu informacyjnym i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.
Piszę o zdrowiu, dietetyce i kosmetologii, opierając się na aktualnej wiedzy medycznej i badaniach naukowych. Nieustannie się dokształcam, by dzielić się z czytelnikami rzetelnymi i aktualnymi informacjami ze świata zdrowia i urody. Sądzę, że świadoma edukacja to klucz do lepszego samopoczucia i mądrych wyborów na co dzień.
