Okres okołopenopauzalny – z czym może się wiązać?
Czym jest perimenopauza?
To okres, w którym następują istotne zmiany hormonalne związane ze zbliżającym się przekwitaniem. W jego trakcie praca jajników się zmienia, poziom hormonów płciowych, w tym estrogenu i progesteronu się wahają, natomiast menstruacje stają się nieregularne. W tym czasie panie zaczynają odczuwać uderzenia gorąca, nocne poty, doświadczają zaburzeń snu, zmian masy ciała i kołatania serca. Termin „perimenopauza” i „okres okołomenopauzalny” są używane zamiennie.
Perimenopauza – kiedy następuje?
Perimenopauza może rozpocząć się u niektórych kobiet już po 40. roku życia, natomiast początkowo objawy mogą być łagodne i nasilać się z wiekiem. Początek okresu okołomenopauzalnego i samej menopauzy to jednak kwestia bardzo indywidualna.
Typowe i mniej oczywiste objawy perimenopauzy
Menopauza i okres przed nią może objawiać się w bardzo różnorodny sposób. Co więcej, nie u każdej kobiety wszystkie one wystąpią. Warto obserwować swój organizm, a wątpliwości co do tego, czy przekwitanie się rozpoczyna rozwiać może lekarz po dokładnym badaniu i zebraniu wywiadu.
Menstruacja – może być bardziej lub mniej obfita, nieregularna, a niekiedy zanikać całkowicie w cyklu.
Uderzenia gorąca – szczególnie w obrębie klatki piersiowej, szyi oraz twarzy, którym często towarzyszą niepokoje i zawroty głowy. Jeżeli pojawiają się w nocy, mogą przyczyniać się do zaburzeń snu, trudności z zasypianiem i częstszym wybudzaniem.
Zaburzenia snu – spowodowane między innymi większą podatnością na stres, zmianami hormonalnymi, nocnymi potami czy uderzeniami gorąca. Mogą one przybierać formę trudności z zasypianiem, częstszym wybudzaniem lub poczuciem niedospania.
Zmiany masy ciała – wynikające chociażby z powolniejszego metabolizmu, niedostatecznej ilości snu lub nadmiernej ilości stresu, przybierające formę trudności w redukcji wagi, a nie nagłego przybierania.
Kołatanie serca – mające związek z wahaniami hormonów, szczególnie estrogenów, zaburzeniami snu oraz trudnościami emocjonalnymi. Jeżeli się powtarza lub nie przechodzi samoistnie, powoduje utraty przytomności, duszności oraz bóle w klatce piersiowej, wymaga konsultacji lekarskiej.
Sztywność i bóle mięśniowe szczególnie w obrębie karku, pleców, kończyn, objawiające się ponadto poprzez poczucie „zastania” i napięcia. Wśród tego typu dolegliwości warto wyróżnić zamrożony bark, czyli frozen shoulder, który odczuwany jest jako ograniczenie mobilności oraz elastyczności, stopniowe narastanie bólu oraz ograniczenie zakresu ruchu.
Skóra, włosy i paznokcie mogą tracić elastyczność, grubość oraz nawilżenie. Daje się we znaki suchość skóry, włosy stają się bardziej podatne na wypadanie i uszkodzenia, a paznokcie stają się kruche i wolniej mogą rosnąć.
Problemy trawienne mogą nasilać się z powodu wahań hormonalnych, stresu, zmian apetytu i stylu pożywiania się.
Zaburzenia równowagi z towarzyszącymi zawrotami głowy, uczuciem braku stabilności na podłożu, zmianami ciśnienia, napięcia mięśniowego. Warto pamiętać, by zwracać baczną uwagę, czy te objawy nie są jednostronne, bardzo silne, nie towarzyszą im zaburzenia mowy, widzenia czy drętwienie ciała. W takim bowiem przypadku należy jak najszybciej skontaktować się z lekarzem.
Perimenopauza – objawy psychiczne
Objawy w sferze psychologicznej nie każdej kobiecie dają się we znaki w takim samym stopniu, a niektóre w ogóle mogą nie występować. Warto pamiętać, że zmiany somatyczne, szczególnie hormonalne, mogą napędzać objawy psychiczne i nie muszą oznaczać poważnych dolegliwości, a umiejętność ich rozpoznania może przyczynić się do efektywniejszego zarządzania nimi.
Wahania nastroju – zaburzenia hormonalne mogą mieć przełożenie na samopoczucie psychiczne, a u kobiet w okresie perimenopauzalnym może częściej pojawiać się drażliwość, tendencja do płaczu, lęku, a niekiedy znaczne obniżenie nastroju.
Zaburzenia funkcji poznawczych – u pań przechodzących kolejne fazy przekwitania mogą występować utrudnienia związane z koncentracją uwagi i pamięcią wynikające z szeregu czynników, w tym wahań estrogenów, zaburzeń snu i wyczerpania, zmian metabolicznych, a także innych objawów psychologicznych.
Podatność na stres – wahania hormonalne mogą przyczyniać się do zaburzeń stabilności pracy układu nerwowego i emocji z uwagi na mniejsze zasoby do regulacji napięcia. Niedospanie i trudności z uzyskaniem jakościowego odpoczynku mogą ponadto mieć związek ze zwiększoną drażliwością.
Zmiany w libido – spadki hormonalne, w tym estrogenów i androgenów, mogą być przyczyną takich objawów jak suchość pochwy, dyskomfort podczas współżycia i nadmiernego zmęczenia. Dodatkowo występować może trudność z pobudzeniem, spadek satysfakcji ze zbliżeń. U części kobiet libido może również wzrastać.
Zmiany obrazu ciała związane mogą być z przyrostem masy ciała, spowolnieniem metabolizmu czy zmianą rozmieszczenia tkanki tłuszczowej. Zmieniająca się kondycja włosów, skóry i paznokci może przyczyniać się do poczucia utraty kontroli nad swoim wyglądem. To niekiedy prowadzi, chociaż nie musi, do bardziej krytycznej oceny własnego wyglądu, szczególnie jeśli towarzyszą jej wahania nastroju i zmęczenie.
Spadek motywacji – wynikający ze zmian zachodzących w zakresie zdrowia somatycznego, przeciążenia psychicznego oraz obniżonego nastroju. Szczególne trudności może sprawiać rozpoczynanie zadań oraz skupianie na ich uwagi.
Depresyjność – wahania hormonalne mogą mieć przełożenie na aktywność neuroprzekaźników związanych z regulacją nastroju, przewlekłym zmęczeniem oraz reakcją na stres. Dlatego w okresie perimenopauzy niektóre panie mogą odczuwać spadek energii życiowej, tracić zainteresowanie dotychczasowymi aktywnościami, mieć utrudnienia w odczuwaniu radości oraz wycofywać się z czynności, w które się uprzednio angażowały.
Lękliwość spowodowana może być większą reaktywnością układu nerwowego, objawami somatycznymi, szczególnie w zakresie bólu i kołatania serca oraz ogólnie odczuwanym poczuciem utraty kontroli nad własnym ciałem. Może się ona objawiać większym nasileniem zamartwiania się, napadami paniki oraz niepokojem bez wyraźnej przyczyny.
Perimenopauza – jakie badania mogą być przydatne?
Diagnoza opiera się nie na jednym konkretnym badaniu, lecz integracji różnych czynników, w tym wywiadu lekarskiego, badania ginekologicznego, zmian miesiączkowania. Nie zawsze więc istnieje konieczność wykonywania badań laboratoryjnych, szczególnie u kobiet powyżej 45. roku życia. Tym bardziej, że mogą one być kosztowne jeśli wykonywane są w ramach prywatnej ochrony zdrowia. U pań poniżej 45 lat, które zgłaszają niepokojące objawy badania mogą zostać zlecone, by wykluczyć inne zaburzenia i potwierdzić rozpoczynającą się perimenopauzę. Należą do nich:
FSH i estradiol – będą pomocne w ocenie funkcji jajników, szczególnie ich potencjalnego wygaszania. Poziomy tych hormonów mogą być zmienne nawet u kobiet przed perimenopauzą, dlatego interpretacja wyniku powinna odbywać się z innymi parametrami.
Hormony tarczycy – w tym TSH, FT4, ponieważ zaburzenia pracy tarczycy mogą dawać objawy podobne do perimenopauzy.
Morfologia krwi z ferrytyną – jako że niektóre niepokojące objawy mogą wynikać z niedokrwistości oraz niedoboru żelaza. Jest to bardziej pradopodobne u kobiet z obfitymi miesiączkami.
Glukoza. HbA1C, lipidogram pokazać mogą przyczynę zmian masy ciała, rozmieszczenia tkanki tłuszczowej oraz trudności w efektywnym metabolizowaniu energii.
Witamina B12, kwas foliowy, witamina D to mikroskładniki istotne m.in. dla utrzymania odpowiedniego poziomu energii życiowej oraz wchłaniania składników odżywczych z pożywienia. Ich niedobory mogą wywoływać np. objawy depresyjności, braku energii, demotywację.
Prolaktyna – jej nieprawidłowy poziom może powodować nieregularność menstruacji oraz jej zanikanie. Tego typu objawy są nierzadkie w perimenopauzie, a oznaczenie prolaktyny może wskazać inne potencjalne przyczyny zaburzeń, np. hiperprolaktynemię.
Nie ma zalecenia wykonywania tych wszystkich badań we własnym zakresie, jednak lekarz może uznać je za stosowne po indywidualnej analizie stanu zdrowia.
Perimenopauza – suplementy
Menopauza i perimenopauza to nie choroby, zatem nie trzeba ich leczyć w sensie dosłownym, natomiast suplementacja ma za zadanie uzupełnianie składników mających znaczenie dla zachowania równowagi hormonalnej oraz wspieranie łagodzenia objawów. Nie muszą być standardowo zalecane wszystkim kobietom po 40. roku życia, ale przy niedoborach warto rozważyć ich przyjmowanie po konsultacji lekarskiej.
Witamina D, wapń i magnez
Witamina D może być zalecana z uwagi na jej znaczenie dla zachowania odpowiedniej kondycji kości, funkcji mięśni oraz odporności. W przypadku obniżających się poziomów estrogenów kobiecie w okresie perimenopauzy może być również zalecona suplementacja wapnia oraz magnezu w profilaktyce osteoporozy, regulacji napięcia mięśniowego i walki ze stresem.
Kwasy omega-3
Mogą wspierać zdrowie sercowo-naczyniowe oraz działać przeciwzapalnie. Osoby, które częściej sięgają po tłuste ryby morskie z reguły suplementacji nie potrzebują.
Witaminy z grupy B i żelazo
Ich niedobór przyczynia się do pogłębiania poczucia przemęczenia, trudności z koncentracją oraz osłabienia energii. Żelazo może przeciwdziałać anemii, ale nie jest standardowo zalecane wszystkim paniom, a jego suplementacja powinna odbywać się pod kontrolą.
Fitoestrogeny, w tym izoflawony sojowe i fitoestrogeny z czerwonej koniczyny
Mogą być zalecane do suplementacji u pań doświadczających uderzeń gorąca, nocnych potów i innych objawów spowodowanych spadkiem estrogenów. Należy jednak sięgać po preparaty z pewnych źródeł i bezpieczne.
Ten tekst został napisany w celu informacyjnym i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.
Piszę o zdrowiu, dietetyce i kosmetologii, opierając się na aktualnej wiedzy medycznej i badaniach naukowych. Nieustannie się dokształcam, by dzielić się z czytelnikami rzetelnymi i aktualnymi informacjami ze świata zdrowia i urody. Sądzę, że świadoma edukacja to klucz do lepszego samopoczucia i mądrych wyborów na co dzień.
