SSRI – co to jest?
Jak działa serotonina?
Serotonina jest produkowana z tryptofanu – aminokwasu pozyskiwanego m.in. z niektórych pokarmów spożywczych. Jest uwalniana do przestrzeni między neuronami (szczeliny synaptycznej), następnie wiąże się z odpowiednimi receptorami innej komórki nerwowej. W ten sposób reguluje jej aktywność zależnie od rodzaju receptora.
Serotonina nie może pozostawać w synapsie zbyt długo, dlatego po przekazaniu sygnału jest usuwany: rozpraszany lub wychwytywany z powrotem do komórki, z której została uwolniona (presynaptycznej). Ten proces nazywa się wychwytem zwrotnym. Pozostawienie serotoniny w synapsie prawidłowo funkcjonującego układu mogłoby sprawić, że komórki nerwowe postsynaptyczne (docelowe) nie będą otrzymywały precyzyjnego sygnału i komunikacja będzie zaburzona.
Jak działają leki SSRI
Przyczyny depresji nie zostały jeszcze całkowicie zbadane, ale wiadomo, że nie wynika ona stricte ze zbyt niskiego poziomu serotoniny. Zwraca się bardziej uwagę na zaburzenia pracy sieci neuronalnych odpowiadających za regulację nastroju, emocji, napięcia, funkcjonowanie układu nagrody czy reakcji lęku bądź stresu.
Leki z grupy SSRI spowalniają powrót serotoniny do neuronu presynaptycznego, umożliwiając neuroprzekaźnikowi dłuższe pozostawanie w synapsie. Modyfikują naturalny mechanizm usuwania serotoniny ze szczeliny synaptycznej, przez co może ona dłużej oddziaływać na neurony docelowe.
SSRI nie działają od razu – wymagają regularnego stosowania, by układ nerwowy stopniowo się adaptował do zmian w przekaźnictwie. Po kilku tygodniach u pacjentów widoczna staje się poprawa w zakresie nastroju i odczuwanego lęku.
Substancjami z grupy SSRI są: citalopram, fluoksetyna, paroksetyna, sertralina, escitalopram i fluwoksamina. O doborze leku decyduje lekarz psychiatra po zapoznaniu się z historią choroby, indywidualną sytuacją pacjenta oraz jego preferencjami. Istotne by wziąć pod uwagę inne przyjmowane przez niego leki, plany prokreacyjne oraz sytuację zawodową i rodziną.
SSRI – kiedy zaczynają działać?
Leki z grupy SSRI hamują wychwyt zwrotny serotoniny niemal od razu, jednak wyraźną poprawę objawów obserwuje się zazwyczaj w okresie od 2-6 tygodni. Niekiedy potrzebna jest modyfikacja leczenia polegająca na zastąpieniu leku innym w monoterapii lub włączenie drugiego w terapii łączonej. Dla pacjenta może to być sytuacja męcząca i demotywująca do leczenia, jednak znalezienie odpowiedniego preparatu oraz dawki wymaga niekiedy cierpliwości.
Leki z grupy SSRI – w jakim wieku można przyjmować?
Niektóre substancje z grupy SSRI mogą być stosowane u dzieci i młodzieży, chociaż zależy to od wskazań konkretnej substancji i zaburzenia. Na przykład fluoksetyna może być przyjmowana przez dzieci po 8. Roku życia a sertralina od ukończenia szóstego. Leczenie dzieci i młodzieży powinno być ordynowane wyłącznie przez specjalistę psychiatrii dziecięcej
SSRI a działania niepożądane
Jak każdy lek, również te stosowane w leczeniu zaburzeń psychicznych, mogą nieść za sobą określone działania niepożądane. Wiele z nich ustępuje po kilkunastu dniach, ale niektóre mogą towarzyszyć pacjentowi dłużej i stać się uciążliwe. O ewentualnym odstawieniu leków nie należy jednak decydować samodzielnie, lecz w porozumieniu z lekarzem. Nagła rezygnacja z leków przeciwdepresyjnych samodzielnie może skutkować wystąpieniem objawów odstawiennych, a w niektórych przypadkach może się wiązać z wystąpieniem myśli samobójczych lub rezygnacyjnych. Odstawienie leku powinno przebiegać według określonego protokołu czasowego, polegającego na stopniowym zmniejszaniu dawki, chyba że lekarz zaleci inaczej.
Do najczęstszych działań niepożądanych należą dolegliwości ze strony układu pokarmowego oraz nerwowego, tym bóle i zawroty głowy, zaburzenia snu, wzmożona potliwość, zaburzenia łaknienia oraz suchość w jamie ustnej. Można również zaobserwować osłabienie i utrat energii, a także chwilowe nasilenie stanów lękowych. Mogą się również pojawić zaburzenia seksualne – najczęściej spadek libido, trudności w osiąganiu orgazmu, a u mężczyzn – zaburzenia erekcji.
Do poważnych działań niepożądanych i skutków, które należy uwzględnić podczas doboru leku należy zespół serotoninowy, zwiększone ryzyko krwawień, hiponatremia, czyli obniżony poziom sodu we krwi oraz, w przypadku niektórych substancji, wydłużenie odstępu QT w badaniu EKG. Leki z grupy SSRI mogą wchodzić w interakcje z innymi lekami, w tym standardowo dostępnymi bez recepty niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (np. kwasem acetylosalicylowym), dlatego ich włączenie powinno być poprzedzone dokładną analizą dotychczas stosowanych farmaceutyków, w tym suplementów diety.
SSRI w ciąży
Leki z tej grupy nie są automatycznie przeciwwskazane w ciąży, jednak ich stosowanie powinno być poprzedzone dokładną analizą sytuacji zdrowotnej pacjentki i odbywać się pod opieką lekarza. Podstawowym kryterium jest bilans korzyści wynikających z leczenia do ryzyka związanego z rezygnacji z leków lub ich niewłączenia wtedy, gdy istnieją wskazania. Niektóre substancje hamujące wychwyt zwrotny serotoniny są lepiej przebadane pod kątem stosowania w ciąży, natomiast wiele zależy również od innych stosowanych przez ciężarną leków, np. aspiryny kardiologicznej lub heparyny drobnocząsteczkowej.
U pacjentek ciężarnych zmagających się z zaburzeniami psychicznymi może występować ryzyko gorszej samoopieki podczas ciąży i związanych z nią, w tym zaniedbań prawidłowego odżywiania, wizyt kontrolnych bądź przyjmowania leków oraz suplementów zalecanych w tym okresie. Zaburzenia psychiczne mogą się również wiązać z przedwczesnym porodem, niską masą urodzeniową dziecka, jednak pamiętać należy, że na zakończenie ciąży ma wpływ wiele czynników. Istotnym zagrożeniem związanym z zaburzeniami psychicznymi w ciąży jest również ryzyko samobójstwa lub samouszkodzeń oraz myśli samobójczych i rezygnacyjnych.
SSRI – uzależnienie
SSRI nie uzależniają w takim samym sensie jak substancje psychoaktywne, ale ich zbyt drastyczne odstawienie może prowadzić do pojawienia się objawów odstawiennych. O uzależnieniu mówi się m.in. wtedy, gdy u pacjenta obserwuje się utratę kontroli nad przyjmowaniem substancji lub zachowaniem, przymus oraz zwiększanie dawek pomimo szkód. Takie ryzyko częściej występuje w przypadku innych substancji wykorzystywanych w leczeniu zaburzeń depresyjnych lub lękowych, na przykład benzodiazepin i szczególnie jeśli są one stosowane przez długi czas lub niezgodnie z przepisem lekarza.
SSRI a tycie
Leki z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny mogą wpływać na zmianę masy ciała, ale nie u każdego ten efekt wystąpi. Zmiana wagi nie musi wynikać bezpośrednio z działania leku, lecz być wynikiem nakładania się na siebie kilku czynników.
Zaburzeniom psychicznym może towarzyszyć brak wystarczającej samoopieki w zakresie dbania o prawidłową dietę i poziom aktywności fizycznej. U części osób cierpiących może występować nadmierny apetyt oraz sięgać one mogą po żywność szybką, wysokoprzetworzoną i kaloryczną. Z drugiej strony w tego typu trudnościach pojawić się może również brak apetytu, co niekiedy prowadzi do pomijania posiłków, nieregularnego i jedzenia lub całkowitej z niego rezygnacji. Osoby zmagające się z zaburzeniami psychicznymi mogą również przeoczyć sygnały alarmowe, nie przyjmować leków stosowanych na przykład w zaburzeniach pracy tarczycy. To wszystko może wpływać na masę ciała.
Na początku stosowania SSRI apetyt może się zmniejszyć, a pacjenci mogą doświadczać problemów ze strony układu nerwowego. Kiedy SSRI zaczynają działać zgodnie z przeznaczeniem, u pacjentów może poprawiać się nastrój, wzrastać motywacja do działania, stabilizować się sen i apetyt. Masa ciała może wtedy wzrosnąć po długim okresie zmniejszonego apetytu, co nie musi być negatywnym zjawiskiem, pod warunkiem, że mieści się ona w prawidłowym zakresie.
Ponadto, nie wszystkie leki z grupy SSRI działają tak samo. Niektóre z nich są częściej kojarzone z przyrostem masy ciała, a inne – ze spadkiem. Efekty ponadto nie muszą utrzymywać się długoterminowo.
• co to jest zespół serotoninowy • interakcje leków z alkoholem • bóle napięciowe głowy • naturalne antydepresanty • suplementy na zmęczenie
Ten tekst został napisany w celu informacyjnym i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.
Piszę o zdrowiu, dietetyce i kosmetologii, opierając się na aktualnej wiedzy medycznej i badaniach naukowych. Nieustannie się dokształcam, by dzielić się z czytelnikami rzetelnymi i aktualnymi informacjami ze świata zdrowia i urody. Sądzę, że świadoma edukacja to klucz do lepszego samopoczucia i mądrych wyborów na co dzień.
