Odra – objawy u dorosłych i dzieci, profilaktyka, leczenie oraz szczepienie
Odra – co to za choroba?
Odra jest wysoce zakaźną chorobą, która przenosi się drogą kropelkową. W przypadku braku szczepień dotyka 90% osób, które nie są na nią uodpornione. Morbilli to wirus odry, który wnika do organizmu przez błony śluzowe dróg oddechowych.
Jakie są objawy odry u dorosłych i dzieci?
Odra daje objawy takie jak wysoka gorączka, kaszel, zapalenie spojówek oraz wysypka. Ryszard Brzozowski w poradniku „Vademecum lekarza praktyka” wyróżnia kilka faz choroby:
Okres wylęgania
Po zakażeniu wirusem odry pacjent przez około 9-11 dni nie wykazuje żadnych objawów.
Okres zwiastunów lub nieżytów
Następnie, przez 3-4 dni, pojawia się wysoka gorączka (zwykle powyżej 39°C), nieżyt nosa, gardła i krtani. Katar przez następne dni może rozszerzać się również na dolne drogi oddechowe. Pojawia się również męczący suchy kaszel oraz zapalenie spojówek ze światłowstrętem.
Okres wysypkowy
W kolejnych dniach na wewnętrznej części policzków można zaobserwować białe wykwity otoczone czerwoną obwódką (plamki Fiłatowa-Koplika). Mogą im towarzyszyć intensywnie czerwone wybroczyny.
Po około 14 dniach od zakażenia, za uszami, wzdłuż linii włosów, a następnie na całej twarzy i szyi pojawia się wysypka. Ciemno-czerwone lub fioletowe plamki mają tendencję do rozlewania się. Następnie wysypka obejmuje również tułów i kończyny. W tym czasie powraca gorączka, a zapalenie górnych dróg oddechowych się nasila. Ogólny stan chorego dziecka czy dorosłego pogarsza się. U młodszych dzieci może dojść do biegunki i wymiotów. W czasie wysypki chory jest senny i apatyczny. Teoretycznie w 5. dniu wysypki pacjent przestaje zarażać i nie musi już być izolowany.
Okres zdrowienia
Temperatura ciała normuje się i pacjent wraca do dobrego stanu ogólnego.
Odra – krostki
Krostki podczas wysypki pojawiają się przez 2-4 dni. W zależności od przypadku ich średnica wynosi od 0,1 do 1,0 cm. W okresie zdrowienia wysypka brunatnieje i znika w takiej kolejności, w jakiej się pojawiła, czyli najpierw z głowy, a później z reszty ciała. Przebarwienia po krostkach i delikatne łuszczenie się naskórka utrzymują się przez około 2 tygodnie.
Odra – ile trwa?
W zależności od przypadku odra może trwać do 21 dni. Choroba zaczyna się objawami grypopodobnymi, po których pojawia się charakterystyczna wysypka. W większości przypadków odra ustępuje samoistnie, ale u osób dorosłych i dzieci z osłabioną odpornością może przebiegać ciężej i wymagać leczenia objawowego pod nadzorem lekarza.
Leczenie odry – jak wygląda?
Odra to choroba wirusowa, dlatego leczenie ma przede wszystkim charakter objawowy. W tym czasie zalecane są:
- leki przeciwgorączkowe
- odpoczynek
- przebywanie w zacienionych pomieszczeniach
- odpowiednie nawodnienie i lekka, ale odżywcza dieta
- suplementacja witaminy A w sytuacji niedożywienia
W przypadku powikłań lekarz może podjąć decyzję o wprowadzeniu antybiotykoterapii lub leku przeciwwirusowego. Warto pamiętać, że przy każdej infekcji u dziecka lub osoby dorosłej, najlepiej skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Powikłania odry
Lekarze Magdalena Wiercińska i Piotr Kudłacz w swoim artykule dla Portalu Medycyna Praktyczna podają, że powikłania po odrze mogą dotyczyć nawet 30% pacjentów. A ich ryzyko jest większe u niemowląt, kobiet w ciąży i osób niedożywionych lub z niską odpornością.
Do najczęstszych powikłań zaliczamy zapalenie oskrzeli i ucha środkowego. Rzadziej obserwuje się zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu. Sporadycznie może dojść do zapalenia mięśnia sercowego oraz wyrostka robaczkowego.
Czy odra jest zaraźliwa?
Jedna osoba zakażona odrą może zarazić od 12 do 18 innych osób, co czyni ją jedną z najbardziej zakaźnych chorób. Dlatego kluczowe znaczenie ma izolacja chorego oraz wysoki poziom zaszczepienia populacji.
Przyczyny odry
Odra występuje na całym świecie. W krajach z wysoką dyscypliną szczepienną praktycznie nie obserwuje się jej przypadków. Jednak w ostatnich latach liczba zachorowań rośnie, co w dużej mierze wynika z:
- odmowy przyjęcia szczepionki
- nietrzymania się schematu szczepień dzieci
- szerzonej dezinformacji na temat bezpieczeństwa szczepień
Odra – szczepienie
W Polsce stosuje się szczepionki MMR, czyli skojarzony preparat przeciwko odrze, śwince i różyczce. Są one bezpłatne i wpisane w kalendarz obowiązkowych szczepień:
- Pierwsza dawka – między 13. a 15. miesiącem życia dziecka.
- Dawka przypominająca – w 6. roku życia, tuż przed rozpoczęciem nauki w szkole.
Szczepienie dorosłych – kiedy warto je rozważyć?
Osoby, które nie przechodziły odry ani nie zostały zaszczepione, powinny rozważyć przyjęcie szczepionki na odrę – zwłaszcza w przypadku planowania ciąży, pracy z dziećmi lub wyjazdu za granicę.
Zachorowania na odrę w Polsce
Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Warszawie podaje następującą liczbę przypadków odry w Polsce w ostatnich latach:
- 2019 rok – 1502 zachorowania
- 2020 rok – 29 zachorowań
- 2021 rok – 13 zachorowań
- 2022 rok – 27 zachorowań
- 2023 rok – 35 zachorowań
- 2024 rok – 279 zachorowań
Odra – profilaktyka
Najskuteczniejszą metodą zapobiegania zachorowaniu na odrę jest szczepienie. Dodatkowo osoby chore powinny przebywać w izolacji podczas leczenia.
Specjaliści z portalu Medycyna Praktyczna zalecają, aby osoby nieuodpornione, które miały kontakt z chorym, zostały zaszczepione szczepionką MMR w ciągu 72 godzin od ekspozycji. Może to zapobiec zachorowaniu lub złagodzić przebieg choroby.
Alternatywnie możliwe jest podanie domięśniowe immunoglobuliny w dawce 0,25 ml/kg masy ciała oraz zastosowanie izolacji przez 21 dni od kontaktu z osobą zakażoną.
Podsumowanie
Odra to choroba, której można zapobiec – wystarczy aktualne szczepienie. Jeśli nie mamy pewności, czy jesteśmy uodpornieni, porozmawiajmy z lekarzem lub sprawdźmy swoją dokumentację szczepień. Warto zadbać o zdrowie swoje i najbliższych – zanim pojawi się ryzyko zachorowania.
Źródła:
A.Shefer, W. Atkinson, C. Friedman, „Postępowanie w przypadku kontaktu z chorym na chorobę zakaźną i profilaktyka epidemii w placówkach opieki zdrowotnej – cz. 2. Zalecenia ACIP”, Medycyna Praktyczna, https://www.mp.pl/szczepienia/artykuly/wytyczne/szczepienie-personelu-wytyczne/77398,postepowanie-w-przypadku-kontaktu-z-chorym-na-chorobe-zakazna-i-profilaktyka-epidemii-w-placowkach-opieki-zdrowotnej-cz-2-zalecenia-acip, , dostęp dn. 29.01.2026 r.
Brzozowski R., red., „Vademecum Lekarza Praktyka”, wydaw. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001., str. 96-97
M. Wiercińska, P. Kudłacz, „Odra – choroba zakaźna, jej przyczyny, objawy i leczenie”, Medycyna Praktyczna, https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/choroby/chorobyzakazne/74620,odra-choroba-zakazna-jej-przyczyny-objawy-i-leczenie, dostęp dn. 29.01.2026 r.
„Odra – choroba zakaźna”, Stacje sanitarno-epidemiologiczne Gov.pl, https://www.gov.pl/web/psse-warszawa/jak-mozna-zarazic-sie-odra, dostęp dn. 29.01.2026 r.
„Odra to choroba wysoce zakaźna”, Stacje sanitarno-epidemiologiczne Gov.pl, https://www.gov.pl/web/psse-debica/odra-to-choroba-wysoce-zakazna, dostęp dn. 29.01.2026 r.
Ten tekst został napisany w celu informacyjnym i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.
Jako copywriter specjalizuję się w popularyzacji wiedzy o profilaktyce zdrowia, chorobach, metodach leczenia i fitoterapii. Od lat zgłębiam właściwości ziół i ich praktyczne zastosowanie. Tworzę również treści o pielęgnacji dzieci i dorosłych, opierając się na publikacjach naukowych oraz sprawdzonych źródłach. Jestem autorką poradnika „Bez marnowania. Kuchnia zero waste”, w którym promuję świadome podejście do odżywiania i codziennych wyborów. Moim celem jest przekazywanie rzetelnych informacji w przystępny sposób, by wspierać Czytelników w świadomym dbaniu o zdrowie.
