Refluks żołądka – co to jest, jakie są przyczyny i jak sobie pomóc?
Zgodnie z naszą fizjologią treść pokarmowa powinna kierować się w dół – do żołądka. O refluksie mówimy, gdy zawartość żołądka wraz z kwasami wraca ku górze. Odczuwamy wówczas ból oraz nieprzyjemny ostry posmak w ustach. Zwieracz przełyku można porównać do zaworu, który uniemożliwia wydostanie się kwasów z żołądka. W sytuacji, gdy się rozluźni może spowodować epizody refluksu. Czy w takiej sytuacji pomoże samo stosowanie leków na zgagę?
Co to jest refluks?
Choroba refluksowa przełyku polega na cofaniu się treści żołądkowych do przełyku. W takiej sytuacji do przełyku wraca nie tylko połknięty wcześniej pokarm, ale i kwas solny oraz enzymy trawienne z żołądka, co sprawia, że odczuwamy nieprzyjemne pieczenie. Prawie każdy z nas przynajmniej raz doświadczył takiego stanu, zwykle po przejedzeniu. Okazjonalny refluks żołądkowy nie stanowi zagrożenia dla naszego zdrowia. Natomiast przewlekły refluks może nie tylko być powodem dyskomfortu, ale i stanów zapalnych przełyku.
Rodzaje refluksu
- Refluks żołądkowo-przełykowy – najbardziej powszechny typ, który dotyka także osób zdrowych. Zwykle objawia się dyskomfortem po posiłku, np.: zgagą i odbijaniem.
- Refluks żółciowy (jelitowo-żołądkowy) – jest wywoływany przez cofanie się żółci z dwunastnicy do żołądka. Może powodować ból w nadbrzuszu, który promieniuje do pleców.
- Refluks krtaniowo-gardłowy – objawia się poprzez chrypkę, kaszel oraz uczucie zalegającej flegmy w gardle. Cofająca się treść żołądkowa może dotrzeć aż do gardła, a nawet zatok czy ucha środkowego.
Leczenie reflusku jest uzależnione od jego typu oraz indywidualnych predyspozycji pacjenta.
Refluks przełyku – jak często występuje?
Portal Medycyna Praktyczna informuje, że 20% populacji ogólnej odczuwa raz w tygodniu objawy refluksu przełyku. Co ciekawe, choroba refluksowa przełyku występuje z podobną częstotliwością u kobiet i mężczyzn. Natomiast powikłania częściej pojawiają się u mężczyzn, dlatego nie bagatelizujemy objawów i skonsultujmy je z lekarzem.
Objawy refluksu przełykowego
Osoby zmagające się z refluksem przełyku najczęściej doświadczają:
- zgagi,
- cofania się treści pokarmowych z żołądka do przełyku,
- pustego odbijania.
Pacjenci często zgłaszają uczucie pieczenia za mostkiem, kwaśne odbijanie oraz ból w górnej części brzucha.
Dolegliwości mogą nasilić się podczas pochylania, parcia lub po położeniu się na wznak.
Jakie objawy powinny wzbudzić naszą czujność?
Gastrolog, prof. dr hab. n. med. Ewa Małecka-Panas, wskazuje na objawy, które powinny skłonić pacjentów do pilnej konsultacji lekarskiej:
- utrzymujące się wymioty lub krwawienie z przełyku,
- ból podczas połykania,
- zaburzona czynność połykania,
- ból brzucha, który powoduje wybudzenie ze snu,
- niezamierzona utrata masy ciała.
Refluks – przyczyny
Do najczęstszych przyczyn refluksu zaliczamy:
- Przepuklina rozworu przełykowego – część żołądka przemieszcza się z jamy brzusznej do klatki piersiowej w przeponie.
- Ciąża – refluks pojawia się tymczasowo i jest spowodowany przez większe ciśnienie w jamie brzusznej oraz hormonem relaksyny, który rozluźnia mięśnie.
- Otyłość – osłabia mięśnie, zwiększa ciśnienie oraz objętość w brzuchu.
- Palenie (czynne oraz bierne) – rozluźnia dolny zwieracz przełyku.
Refluks może być też spowodowany przez czynniki genetyczne. Inną możliwością jest uszkodzenie przełyku po wcześniejszej operacji klatki piersiowej lub górnej części brzucha.
Refluks a zgaga – czym się różnią?
Refluks i zgaga to pojęcia często używane zamiennie, choć nie są synonimami. Refluks to cofanie się kwaśnej treści żołądkowej do przełyku. Zgaga natomiast jest jednym z objawów refluksu – to uczucie pieczenia lub palenia za mostkiem, najczęściej po jedzeniu. Innymi słowy, każda zgaga może być wynikiem refluksu, ale nie każdy refluks objawia się zgagą. Więcej na ten temat można przeczytać w tekście: Jak objawia się zgaga?
Jak zdiagnozować refluks?
W przypadku podejrzenia refluksu należy udać się do lekarza rodzinnego. Podczas wizyty medyk przeprowadzi z nami wywiad – m.in. zapyta o objawy i czas ich występowania oraz przyjmowane leki (w tym antykoncepcyjne, na nadciśnienie lub chorobę niedokrwienną serca). Na podstawie zebranych informacji lekarz może zlecić leczenie lub skierować do gastrologa.
Jakie badania na refluks?
Lekarz gastrolog może zlecić dodatkowe badania diagnostyczne, takie jak:
- gastroskopia
- pH-metria przełyku
- manometria
Pozwalają one dokładnie określić przyczynę dolegliwości. Wczesna diagnostyka umożliwia nie tylko skuteczne leczenie, ale też wykluczenie poważniejszych zmian, takich jak nadżerki czy uszkodzenia błony śluzowej przełyku.
Jak leczyć refluks?
Lekarze zalecają osobom zmagającym się z refluksem:
- ograniczenie spożycia alkoholu i palenia papierosów,
- utratę wagi w przypadku nadprogramowych kilogramów,
- zjadanie ostatniego posiłku na 3 godziny przed planowanym położeniem się spać,
- unikanie tłustych lub mocno przyprawionych dań,
- odstawienie sosów na bazie pomidorów, czekolady, cytrusów, kawy i napojów gazowanych.
Leki na refluks bez recepty
Lekarz może zalecić stosowanie leków zobojętniających sok żołądkowy, np. Controloc Control lub Pantoprazol Teva. Tego typu preparaty mogą przynieść chwilową ulgę, ale nie zaleca się ich ciągłego używania. Dłuższe stosowanie inhibitorów pompy protonowej powinno odbywać się pod kontrolą lekarza, zwłaszcza u osób przewlekle chorych lub przyjmujących inne leki.
Naturalne sposoby na refluks
Jak złagodzić ból gardła przy refluksie? Po pierwsze nie należy najadać się bezpośrednio przed pójściem spać. Warto wprowadzić do swojej diety napary z prawoślazu czy siemienia lnianego, które dzięki dużej zawartości śluzów stworzą ochronną warstwę na błonie śluzowej. W tym miejscu odsyłamy do artykułu: Jak zrobić napar z siemienia lnianego? Podrażnione gardło można płukać rumiankiem, który dzięki swoim właściwościom łagodzi podrażnienia i nawilża śluzówkę.
Dieta na refluks – czyli co jeść, gdy zmagamy się z refluksem?
Osoby cierpiące na chorobę refluksową powinny wprowadzić do swojego menu:
- chude mięso – kurczak lub indyk,
- warzywa – kalafior, marchewki, koper włoski, ogórki i sałatę,
- owoce – melon, arbuz, banany,
- produkty bogate w błonnik – brązowy ryż, owies i kasze
- nabiał – mleko i jogurty beztłuszczowe.
Podsumowanie
Refluks jest nieprzyjemną przypadłością, która może dotykać każdego z nas po zbyt tłustym czy obfitym posiłku. Sprzyja mu również zjadanie kolacji krótko przed położeniem się spać oraz nadwaga. Domowe sposoby mogą obejmować picie ziołowych naparów i mleka beztłuszczowego oraz unikanie niektórych produktów spożywczych, ale nie zastępują one konsultacji lekarskiej, zwłaszcza przy nasilonych lub długotrwałych objawach. Lekarze mogą zaproponować leki zobojętniające soki żołądkowe oraz zmianę stylu życia. Operacja dolnego zwieracza przełyku jest traktowana jako ostateczność, gdy inne środki zawiodą.
Źródła:
„Acid Reflux Diet: 8 Foods to Avoid & Eat”, https://www.gastroconsa.com/acid-reflux-diet-8-foods-to-eat-avoid/, Gastroenterology Consultants of San Antonio, dostęp dn. 8.01.2025 r.
„GERD Diet: Foods That Help with Acid Reflux (Heartburn)”, Johns Hopkins Medicine https://www.hopkinsmedicine.org/health/wellness-and-prevention/gerd-diet-foods-that-help-with-acid-reflux-heartburn, dostęp dn. 8.01.2025 r.
E. Małecka-Panas, „Choroba refluksowa przełyku (refluks): przyczyny, objawy i leczenie”, Medycyna Praktyczna, https://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/choroby/przelyk/50731,choroba-refluksowa-przelyku-refluks-przyczyny-objawy-i-leczenie, dostęp dn. 8.01.2025 r.
J. Chlebowska-Tuz, „Dieta na refluks. Co jeść przy refluksie?”, Diagnostyka, https://diag.pl/pacjent/artykuly/dieta-na-refluks-co-jesc-przy-refluksie/, dostęp dn. 8.01.2025 r.
Ten tekst został napisany w celu informacyjnym i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.
Jako copywriter specjalizuję się w popularyzacji wiedzy o profilaktyce zdrowia, chorobach, metodach leczenia i fitoterapii. Od lat zgłębiam właściwości ziół i ich praktyczne zastosowanie. Tworzę również treści o pielęgnacji dzieci i dorosłych, opierając się na publikacjach naukowych oraz sprawdzonych źródłach. Jestem autorką poradnika „Bez marnowania. Kuchnia zero waste”, w którym promuję świadome podejście do odżywiania i codziennych wyborów. Moim celem jest przekazywanie rzetelnych informacji w przystępny sposób, by wspierać Czytelników w świadomym dbaniu o zdrowie.
