Co to jest morfologia?
Morfologia krwi – co to jest?
Morfologia krwi (CBC – complete blood count) to badanie laboratoryjne wykonywane z próbki krwi w celu oceny jej składu komórkowego. Pozwala na pierwszą ocenę stanu zdrowia organizmu i wczesne wykrycie nieprawidłowości.
Do pierwszej grupy komórek należą krwinki czerwone, za pomocą których tlen jest transportowany do tkanek z płuc. Białe krwinki są związane z układem odpornościowym i walką z infekcjami. Płytki krwi, natomiast, biorą udział w tworzeniu skrzepów krwi, czym uniemożliwiają nadmierne krwawienia. Ich nadmierna liczba może wskazywać na skłonność do tworzenia zakrzepów. Poza tymi trzema grupami możliwe ocenia się również występowanie ewentualnych nieprawidłowości w zakresie wielkości krwinek oraz wartości hemoglobiny.
Do parametrów krwinek czerwonych należą:
- erytrocyty / RBC (red blood count) – zbyt niski wynik może wskazywać na niedokrwistość, a zbyt wysoki na większe zagęszczenie krwi występujące np. przy odwodnieniu
- hemoglobina / HBG (haemoglobin) – wiąże tlen w krwinkach czerwonych, parametr ten wskazuje, czy organizm ma do tego wystarczającą zdolność, a wartość obniżona może być jednym ze wskaźników anemii
- hematokryt / HCT (haematocrit) – wskazuje, ile krwinek czerwonych objętościowo jest we krwi
- średnia objętość krwi / MCV (mean corpuscular volume) – średnia objętość czerwonej krwinki, co pozwala na różnicowanie typów anemii, jeśli jest ona stwierdzona
- średnia ilość hemoglobiny w krwince czerwonej / MCH (mean corpular haemoglobin) – ułatwia ocenę ilości hemoglobiny w pojedynczych krwinkach
- RDW (red cell distribution width) – wskazuje różnice wielkości między krwinkami
Do parametrów krwinek białych należą leukocyty / WBC (white blood count) – komórki układu odpornościowego, które są odpowiedzialne za rozpoznawanie infekcji i stanów zapalnych.
Rozmazem krwi nazywa się dokładne różnicowanie białych krwinek m.in. na neutrofile, limfocyty, monocyty, etc. Jako że poszczególne komórki układu odpornościowego pełnią nieco inne funkcje w reakcji odpornościowej, ich liczebność i proporcje mogą dostarczyć osobie interpretującej wynik cennych informacji.
Czym się różni morfologia pełna od podstawowej?
Różnica między morfologią podstawową a pełną tkwi w szczegółowym opisaniu poszczególnych białych krwinek. Z wyniku pełnego / z rozmazu wyczytać można dokładniejsze informacje dotyczące toczącego się obecnie lub niedawno stanu zapalnego bądź infekcji. Przykładowo, podwyższony poziom neutrofili może wskazywać na infekcję bakteryjną lub grzybiczą, tymczasem większa liczba limfocytów może oznaczać infekcję wirusową, chociaż w fazie ostrej infekcji również one mogą być obniżone. Wyższy niż standardowo poziom monocytów może wskazywać obecny stan zapalny lub rekonwalescencję, a u dzieci, oprócz infekcji, ząbkowanie.
O tym, którą morfologią należy zlecić do laboratorium decyduje lekarz w zależności od sytuacji zdrowotnej pacjenta. W praktyce jest to najczęściej właśnie morfologia z rozmazem, by uniknąć konieczności kolejnego badania, szczególnie w przypadku dzieci.
Interpretacja morfologii
Morfologia najczęściej przepisywana jest wraz z innymi badaniami, np. moczu, markerami stanu zapalnego (OB, CRP) lub cholesterolu i glukozy. Takie podstawowe panele badań umożliwiają rozpoznanie częstych nieprawidłowości oraz infekcji, przy czym lekarza interesuje obraz całej morfologii, a nie tylko jeden podwyższony czy obniżony parametr. Samo badanie często nie pozwala na gotową diagnozę i może wymagać pogłębionej diagnostyki.
Ważne, by nie interpretować wybiórczo jednego parametru, ponieważ nie funkcjonuje on w oderwaniu od innych. Sam podwyższony lub obniżony wynik jednego elementu w całej prawidłowej morfologii nie musi jeszcze świadczyć o nieprawidłowościach.
Ponadto, zakres referencyjny podawany przez laboratorium jako „norma” nie oznacza granicy między zdrowiem a chorobą. Takie zakresy są ustalane dla całej określonej populacji (płciowej i wiekowej), co nie znaczy, że indywidualnie mogą one być nieco inne dla danej zdrowej osoby. Odchylenie może też świadczyć o tymczasowych i nieistotnych klinicznie zmianach.
Pytania i odpowiedzi
Morfologia krwi – jak się przygotować?
Do samej morfologii nie trzeba się specjalnie przygotowywać, jednak (o ile to możliwe) należy podejść do niej na czczo, bez uprzedniego spożycia jakichkolwiek innych płynów poza czystą wodą (bez cytryny, świeżych ziół, słodzików). Zalecane jest spożycie sporej ilości wody, by łatwiej było pobrać krew. Dzieci najczęściej nie muszą być na czczo.
Przed badaniem można przyjąć swoje zwyczajowe leki, jeśli leczenie tego wymaga, np. na tarczycę czy nadciśnienie. Jeśli leki zawierają cukier lub inne składniki mogące wpływać na wyniki, należy o tym poinformować osobę pobierającą krew, by zostało do odnotowane do interpretacji. Nie należy samodzielnie, bez konsultacji lekarskiej, odstawiać swoich leków. Zalecenie to dotyczy jednak sytuacji, w której wykonywana jest tylko morfologia, bo jeśli zlecana jest ona razem z innymi badaniami, lekarz powinien poinformować pacjenta o postępowaniu.
Ile krwi pobiera się do morfologii?
Najczęściej wystarczy jedna mała probówka do samego badania morfologii. Jednak, jeśli morfologia jest zlecana z innymi badaniami, pobranie może odbywać się z użyciem kilku.
Ile się czeka na wyniki morfologii?
Wynik morfologii jest najczęściej dostępny następnego dnia roboczego, a jeśli laboratorium daje możliwość jego odbioru online, nawet tego samego dnia. Inne badania, które są zlecane razem z morfologią mogą wymagać więcej czasu oczekiwania.
Jak często robić morfologię?
Morfologię wykonuje się najczęściej na zlecenie lekarza, okazjonalnie, ale w przypadku osób chorych przewlekle morfologia może być wskazana kilka razy w roku. W przypadku długotrwałego leczenia, anemii, trudnych do zdiagnozowania stanów morfologia może być przez lekarza wskazana kilka razy w roku.
Czy morfologia wykryje nowotwór?
Morfologia nie służy do wykrywania nowotworów i raków, ale może wskazać na nieprawidłowości zachodzące w organizmie, np. dotyczące zaburzeń szpiku kostnego czy nowotworów krwi, które w ramach pogłębionej diagnostyki mogą prowadzić do takiego rozpoznania.
Czy morfologia wykrywa anemię?
Morfologia może wyraźnie wskazywać nieprawidłowości związane z zaburzeniami hemoglobiny, hematokrytu, liczby erytrocytów i innych związanych z anemią. Całościowy wynik powinien jednak interpretować lekarz. Diagnostyka anemii nie kończy się jednak na morfologii – lekarz internista może skierować pacjenta do hematologa lub zlecić dodatkowe badania, np. ferrytyny, żelaza, witaminy B12 czy kwasu foliowego. Przy diagnozie anemii należy wykluczyć inne schorzenia, w tym hemolizę czy różne choroby przewlekle.
Ile kosztuje morfologia?
W ramach podstawowej opieki zdrowotnej morfologia jest bezpłatna dla wszystkich osób ubezpieczonych ze skierowaniem od lekarza rodzinnego. Często pakiety medyczne oferowane z zatrudnieniem również umożliwiają bezplatne jej wykonanie bez skierowania w konkretnej placówce. Jeżeli do badania podejdziemy komercyjnie, możemy je zlecić już za ok. 20 zl, jednak cena zależy od laboratorium oraz miasta, w którym się znajduje.
Ten tekst został napisany w celu informacyjnym i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.
Piszę o zdrowiu, dietetyce i kosmetologii, opierając się na aktualnej wiedzy medycznej i badaniach naukowych. Nieustannie się dokształcam, by dzielić się z czytelnikami rzetelnymi i aktualnymi informacjami ze świata zdrowia i urody. Sądzę, że świadoma edukacja to klucz do lepszego samopoczucia i mądrych wyborów na co dzień.
