Co to jest radioterapia?
Jak wygląda radioterapia?
Radioterapia to metoda leczenia polegająca na użyciu wysokoenergetycznego promieniowania mającego na celu zniszczenie komórek nowotworowych i zmniejszenie guza. Promieniowanie ma uszkadzać materiał genetyczny nowotworowej komórki, w wyniku czego albo jest ona całkowicie niszczona albo ma znacząco ograniczone zdolności do samonaprawy.
Radioterapię można stosować jako metodę samodzielną albo w połączeniu z innymi, np. zabiegiem chirurgicznym lub chemioterapią. Może być zalecona w celu zmniejszenia guza przed operacją lub w ramach działań obniżających ryzyko nawrotu choroby.
Istnieją różne typy radioterapii:
- teleradioterapia polega na kierowaniu promieniowania miejscowo na konkretny obszar ciała z zewnątrz
- w brachyterapii źródło promieniowania jest umieszczane wewnątrz ciała, tak blisko zmiany nowotworowej, jak jest to możliwe
- w radioterapii systemowej farmaceutyki zawierające radioaktywny izotop są wprowadzane do krwiobiegu, z którym docierają do komórek nowotworowych.
Radioterapia paliatywna bywa wskazana w uśmierzaniu bólu związanego z chorobą nowotworową, np. w przerzutach. Nie musi być ograniczona tylko do leczenia terminalnego, lecz może być elementem działań poprawiających komfort w leczeniu przyczynowym.
Czym się różni radioterapia od chemioterapii?
Obydwie metody są stosowane w leczeniu nowotworów. Obie mogą być stosowane samodzielnie lub w ramach leczenia złożonego z więcej niż jednego podejścia. Istnieją między nimi jednak pewne różnice:
Radioterapia leczy za pomocą promieniowania, a w chemioterapii stosowane są leki przeciwnowotworowe. W pierwszym przypadku uszkadza się komórki nowotworowe, a w drugim – hamuje ich podział lub bezpośrednio niszczy.
Radioterapia w większości przypadków działa miejscowo, a chemioterapia jest leczeniem systemowym. W „chemii” podanie jest najczęściej dożylne, czasem doustne, a w radioterapii – głównie zewnętrzne z pewnymi wyjątkami.
Kiedy radioterapia a kiedy chemioterapia?
O wyborze metody leczenia nowotworów decyduje lekarz na podstawie rozpoznania pacjenta, umiejscowienia guza, jego wielkości i charakteru. Liczy się również stadium, w którym nastąpiło rozpoznanie. Ważne, by pamiętać, że nie w każdym przypadku leczenie izotopami może w ogóle być skuteczne.
Jak długo trwa radioterapia?
Jedna sesja trwa zazwyczaj kilkanaście minut i obejmuje nie tylko sam proces promieniowania, ale również ułożenie pacjenta na stanowisku (łóżku). Cykl radioterapii, w zależności od planu leczenia może trwać od jednego do kilku tygodni.
Radioterapia paliatywna może obejmować jedną lub więcej sesji – zależnie od stanu pacjenta i stopnia jego dyskomfortu w chorobie. Jej celem nie jest wyleczenie nowotworu, lecz umożliwienie funkcjonowania i poprawa jakości życia.
Czy podczas radioterapii trzeba leżeć w szpitalu?
Bardzo często teleradioterapia nie wiąże się z długim pobytem w szpitalu, jednak może być on wymagany, jeśli stosowana jest w połączeniu z innymi terapiami, np. zabiegiem chirurgicznym, jeśli pacjent doświadcza działań niepożądanych lub jego stan jest zaawansowany. W przypadku brachyterapii może być wymagane pozostanie w szpitalu.
Jak się przygotować do radioterapii?
Wielokierunkowe przygotowanie pacjenta nazywa się prehabilitacją. Pozwala ona rozwiać jego wątpliwości i chociaż częściowo zmniejszyć lęk przed leczeniem. Umożliwia ona również urealnienie jego oczekiwań względem leczenia, a także obalenie krążące na temat radioterapii mitów. Może odbywać się z lekarzem, fizjoterapeutą oraz kosmetologiem i dietetykiem klinicznym. Może obejmować tematy związane z żywieniem, dbałością o skórę, czy nawet zachowania i technik oddychania podczas cykli napromieniowania.
Częste jest występowanie działań niepożądanych skórnych – odczynów popromiennych. Najczęściej są to podrażnienia miejscowe i zaczerwienienia, ale mogą pojawiać się też w tkankach podskórnych i wewnętrznych (jeśli źródlo promieniowania znajduje się w organizmie). Nie zaleca się nadmiernego ochładzania tego obszaru skóry ani jego przegrzewania. Skórę najlepiej myć wodą delikatnie ocieploną lub letnią.
Na czas radioterapii najlepiej zrezygnować z kosmetyków na bazie silnych ekstraktów roślinnych, olejków eterycznych czy alkoholu. Lepiej sprawdzą się produkty na bazie wody, nieperfumowane, zawierające delikatne oleje roślinne, np. lniany, a także składniki wspierające regenerację, np. alantoinę.
W trakcie i po chemioterapii przez co najmniej kilka miesięcy należy chronić skórę przed słońcem za pomocą przewiewnego ubrania oraz delikatnych, hipoalergicznych kosmetyków przeciwsłonecznych o wysokim faktorze.
W przypadku każdego typu leczenia przeciwnowotworowego zaleca się stosować dietę zróżnicowaną, dopasowaną do swoich wykluczeń żywieniowych, bogatą w istotne dla zdrowia mikro i makroskladniki i minimalnie przetworzoną. Posiłki powinny być świeże, nie zaleca się przygotowywania wielu posiłków na kilka dni do przodu. W kwestiach żywieniowych pacjent może sięgnąć po poradę lekarską lub skonsultować się z dietetykiem klinicznym (po 5-letnich studiach magisterskich) specjalizującym się w pracy z onkopacjentami. Jeżeli pacjent po promieniowaniu ma trudności z przełykaniem i gryzieniem, można posiłki mielić do półpłynnej czy płynnej konsystencji lub przygotowywać pełnowartościowe zupy. Sprawdzić się mogą musy z gotowanych owoców.
Pacjenci aktywni często mają wątpliwość, czy podczas leczenia można ćwiczyć. W głównej mierze zależy to od jego samopoczucia, umiejscowienia zmiany, ale umiarkowana aktywność może zapobiegać dysfunkcjom tkanki skórnej i podskórnej.
Czy radioterapia jest bolesna?
Zabieg promieniowania jest z reguły bezbolesny, chociaż przygotowania do niego mogą wywoływać pewien dyskomfort psychiczny oraz fizyczny (np. konieczność leżenia nieruchomo w masce). Bardziej jednak dotkliwe są objawy pojawiające się po samym promieniowaniu. Należą do nich bolesność skóry, problemy z przełykaniem i ból w obrębie jamy ustnej czy innym obszarze skóry.
Objawy mogą być odczuwalne jakiś czas po promieniowaniu, lecz po kilku dniach do dwóch tygodni. Zależy to od stopnia napromieniowania, metody terapii oraz umiejscowienia zmiany nowotworowej. Ból powinien być zgłaszany personelowi medycznemu, ponieważ jeśli nie istnieją przeciwwskazania medyczne, można go łagodzić lekami przeciwbólowymi, również dostępnymi na receptę.
Ten tekst został napisany w celu informacyjnym i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.
Piszę o zdrowiu, dietetyce i kosmetologii, opierając się na aktualnej wiedzy medycznej i badaniach naukowych. Nieustannie się dokształcam, by dzielić się z czytelnikami rzetelnymi i aktualnymi informacjami ze świata zdrowia i urody. Sądzę, że świadoma edukacja to klucz do lepszego samopoczucia i mądrych wyborów na co dzień.
