Dieta w stanie przedcukrzycowym
Co to jest stan przedcukrzycowy?
W stanie przedcukrzycowym poziom cukru we krwi jest wyższy niż prawidłowy, ale jeszcze nie dochodzi do poziomu uznawanego za cukrzycę. Istotnie zwiększa ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2 oraz powiązanych z nią zaburzeń, w tym chorób sercowo-naczyniowych. Może, chociaż nie musi, dawać objawów, tak jak cukrzyca rozwija się wiele lat, zanim zostanie zdiagnozowana.
Stan przedcukrzycowy można zdiagnozować za pomocą prostego badania glukozy na czczo. W przypadku podwyższonego poziomu cukru lekarz może zalecić powtórzenie pobrania krwi w celu potwierdzenia nieprawidłowego wyniku. Ponadto, stan przedcukrzycowy potwierdza się za pomocą testu obciążenia glukozą oraz oznaczenia HbA1c, czyli hemoglobiny glikowanej.
Na etapie diagnozy stanu przedcukrzycowego można zmienić pewne nawyki żywieniowe, wdrożyć leczenie np. nadciśnienia czy włączyć aktywność fizyczną, by spowolnić lub nawet cofnąć podwyższone ryzyko cukrzycy typu 2. Istotna jest również redukcja masy ciała, jeśli występuje nadwaga bądź otyłość oraz zmiana diety na zdrowszą, np. śródziemnomorską lub DASH.
Stan przedcukrzycowy a tycie
Osoby o podwyższonej masie ciała są bardziej narażone na występowanie zaburzeń trawienia węglowodanów i gospodarki glukozowo-insulinowej. Nadwaga i otyłość sprzyjają insulinooporności, w której organizm nie dość efektywnie reaguje na insulinę. Można przez to rozumieć, że większe ryzyko wystąpienia stanu przedcukrzycowego występuje u osób z nadmiarową masą ciała.
Stan przedcukrzycowy sam w sobie nie musi sprzyjać tyciu, chyba że idą za tym również niezdrowe nawyki żywieniowe, brak aktywności lub aktywność niedopasowana do stanu zdrowia i możliwości organizmu, czy nadmierna liczba kalorii spożywana w ciągu dnia.
By zatem cofnąć lub zmniejszyć stan przedcukrzycowy zalecana jest przede wszystkim redukcja masy ciała.
Dieta przy stanie przedcukrzycowym – podstawowe zasady
Podstawą diety w stanie przedcukrzycowym są jak najmniej przetworzony produkty, węglowodany złożone przy ograniczeniu cukrów prostych oraz zdrowe tłuszcze z redukcją tłuszczów nasyconych. Podstawą w tym przypadku jest rezygnacja lub ograniczenie cukrów prostych, które powodują szybsze i bardziej gwałtowne skoki glukozy we krwi, co następnie uruchamia nieprawidłową reakcję insulinową. Zmiany te obejmują takie produkty, jak:
- pieczywo
- ryż
- makarony
- niektóre gotowane warzywa.
Jeśli chodzi o ziemniaki, sprawa nie jest tak prosta. Ugotowane na świeżo mają bardzo wysoki indeks i ładunek glikemiczny, dlatego spożycie ich może prowadzić do skoków glukozy. Jednak po wystudzeniu, częściowo skrobia w nich zawarta staje się trudniej strawna (tak zwana skrobia oporna), przez co powodują one mniejszą odpowiedź poposiłkową. Proces, w których zachodzą te zmiany to retrogradacja. Nie chodzi tu więc o to, że cukrów prostych jest mniej, ale o to, że są one dłużej trawione. Efekt jest jednak różny w zależności od odmiany ziemniaka, czasu, który upłynie między ugotowaniem a spożyciem, a także temperaturą, w której są przechowywane.
Jako że produkty z pełnego ziarna są co do zasady trudniej strawialne dla żołądka, u niektórych osób zmiana wszystkich węglowodanów na złożone naraz może wywoływać problemy trawienne. Zmiany można więc próbować wprowadzać stopniowo, np. poprzez zmianę nawyków związanych z przekąskami i słodzeniem napojów, następnie w jednym posiłku dziennie zamienić rodzaj pieczywa, a z czasem dokonywać kolejnych. Zaleca się konsultację z dietetykiem, która jest przewidziana w ramach programu Moje Zdrowie, jeśli lekarz rodzinny widzi ku temu podstawy.
Stan przedcukrzycowy – czego nie jeść?
W stanie przedcukrzycowym nie ma sztywnej listy, czego bezsprzecznie nie należy jeść, chodzi tu jednak o ograniczenie produktów wywołujących skoki glukozy i insuliny. W szczególności zaleca się rzadziej jeść:
- słodycze z cukrem lub syropami słodzącymi
- słodzone napoje gazowane, energetyczne, lemoniady
- soki owocowe 100% w dużej ilości – zaleca się je zamienić na świeże owoce
- białe pieczywo i płatki śniadaniowe
- biały ryż, makaron, świeże puree ziemniaczane
- produkty typu „light”, które często są odtłuszczane kosztem wyższej zawartości cukru i wysoko przetworzone
- przekąski między posiłkami.
Warto również zwrócić uwagę na skład swoich posiłków – na talerzu powinny znaleźć się odpowiednie ilości chudego białka oraz warzywa, a nie tylko węglowodany.
Post przerywany a stan przedcukrzycowy
Niektóre osoby czerpią korzyści ze stosowania postu przerywanego, który polega na przedłużonych okresach poszczenia i ograniczonym czasie jedzenia. Najczęściej stosowane są formaty 16:8 (gdzie 16 godzin to post, a w ciągu 8 godzin można jeść), 14:10 lub 5:2 (w którym 5 dni je się tak, jak zwykle, a 2 dni w tygodniu – niekoniecznie jeden po drugim, się pości).
Post przerywany nie jest standardowo zalecany osobom w stanie przedcukrzycowym. Może on pomóc w zmniejszeniu kaloryczności diety, jednak jeżeli w oknie żywieniowym spożywamy nadmierną liczbę posiłków lub są one kiepskiej jakości, samo rozwiązanie się nie sprawdzi. Warto również pamiętać, że wahania cukru to kwestia bardzo indywidualna i nie u każdego długie okresy postu mogą być wskazane, a wręcz mogą mieć przykre dla zdrowia konsekwencje. Konsultacja lekarska pomoże rozwiać te wątpliwości.
Stan przedcukrzycowy w ciąży – dieta
Kobietom w ciąży nie diagnozuje się stanu przedcukrzycowego. Niektóre panie jeszcze przed ciążą mogą chorować na cukrzycę, zatem stan przedcukrzycowy de facto nie obowiązuje. Ponadto, w pierwszych tygodniach ciąży zlecane są badania laboratoryjne, których częścią jest glukoza na czczo. To badanie pomaga wychwycić cukrzycę typu 2 u pań, które nie miały świadomości swojego stanu. W ciąży panie poddaje się również doustnemu testowi tolerancji glukozy, zakładając, że nie miały wcześniej zdiagnozowanej cukrzycy.
Jeśli cukrzyca ciążowa zostanie zdiagnozowana u ciężarnej, może ona otrzymać zalecenie stosowania insuliny i stosowania diety cukrzycowej, a także uprawiania umiarkowanej aktywności fizycznej, jeśli stan jej zdrowia i ciąża na to pozwalają. Cukrzyca ciążowa po rozwiązaniu ciąży najczęściej ustępuje, ale przy kolejnych ciążach jej występowanie jest bardziej prawdopodobne.
Ten tekst został napisany w celu informacyjnym i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.
Piszę o zdrowiu, dietetyce i kosmetologii, opierając się na aktualnej wiedzy medycznej i badaniach naukowych. Nieustannie się dokształcam, by dzielić się z czytelnikami rzetelnymi i aktualnymi informacjami ze świata zdrowia i urody. Sądzę, że świadoma edukacja to klucz do lepszego samopoczucia i mądrych wyborów na co dzień.
