Hipoglikemia reaktywna – co to jest?
Przyczyny hipoglikemii reaktywnej
Hipoglikemia reaktywna pojawia się do kilku godzin po posiłku, gdy trzustka wydziela zbyt wiele insuliny, w wyniku czego cukier spada zbyt szybko i/lub zbyt nisko. Przyczyna jej występowania nie jest do końca poznana – może mieć związek z jakością oraz ilością posiłków, spożyciem alkoholu oraz występować u osób po operacjach bariatrycznych. Może być również związana z zaburzeniami trawienia glukozy występującymi w przebiegu insulinooporności czy nieleczonej cukrzycy bądź wrodzonych zaburzeń metabolicznych. Hipoglikemia reaktywna nawracająca wymaga pogłębionej diagnostyki, jako że może świadczyć o poważnych dolegliwościach zdrowotnych.
Hipoglikemia poposiłkowa – objawy
W prawidłowo przebiegającym procesie trawienia węglowodanów, w następstwie zjedzenia posiłków, cukry są dostarczane do tkanek w formie glukozy. Trzustka wyrzuca tyle insuliny, ile jest potrzebne, by pomóc jej dotrzeć do komórek i odżywić organizm. Cukry proste działają szybko – rosną, ale również spadają, podczas gdy węglowodany złożone działają w nieco spowolniony sposób, jednocześnie ograniczając wahania glukozy we krwi.
W hipoglikemii reaktywnej, gdy odpowiedź insulinowa jest zbyt długa, silna lub szybka, poziom cukru może spaść za bardzo, przez co tkanki nie są w glukozę zaopatrywane w dostatecznym stopniu. W takiej sytuacji uruchamiana jest reakcja kontrregulacyjna, tj. wydzielane są hormony mające na celu mobilizację i podniesienie poziomu cukru, by „nakarmić” mózg oraz inne organy i mięśnie. Takimi sygnałami alarmowymi są np. drżenia rąk, poczucie głodu, niepokoju czy nawet kołatanie serca i potliwość. Mogą pojawić się też objawy ze strony funkcji poznawczych: zamglenie, lękliwość, dezorientacja.
Hipoglikemia reaktywna a tycie
Hipoglikemia reaktywna nie jest bezpośrednio powiązana z nadmiernym przyrostem masy ciała, jednak może pośrednio do tego prowadzić, jeśli w wyniku wahań glukozy we krwi spożywa się nadmierną liczbę kalorii, są to kalorie łatwo dostępne, przetworzone albo liczba posiłków jest nadmiarowa.
Hipoglikemia reaktywna a sport
Osoby, które uskarżają się na objawy hipoglikemii reaktywnej, a uprawiają sport choćby rekreacyjnie, moga odczuwać jej objawy silniej niż osoby mało aktywne. Przy tendencji do nadmiernego spadku glukozy, dodatkowy wysiłek fizyczny może nasilać ten efekt, gdyż podczas aktywności fizycznej mięśnie zużywają glukozę jako paliwo, a tkanki stają się bardziej wrażliwe na insulinę. Warto też pamiętać, że mięśnie pracują nie tylko podczas sportu, lecz jeszcze jakiś czas po zakończeniu aktywnosci, więc spadek cukru może być bardziej odczuwalny.
Szczególną uwagę na ten aspekt powinny zwrócić osoby, które trenują po spożyciu dużej ilości węglowodanów prostych, dłuższy czas po posiłku oraz uprawiające intensywną aktywność.
Nie oznacza to, że należy całkowicie rezygnować ze sportu, jeśli doświadcza się objawów hipoglikemii reaktywnej. Aktywność fizyczna jest podstawą zdrowego życia i jest zalecana jako jeden z bazowych elementów piramidy zdrowego żywienia i aktywności fizycznej dla osób dorosłych. Może być jednak potrzebna zmiana niektórych nawyków żywieniowych, opracowanie indywidualnego planu treningów i psychoedukacja w zakresie rozpoznawania objawów.
Hipoglikemia reaktywna – diagnostyka
Podstawową diagnostykę może rozpocząć lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, zlecając badania krwi oraz moczu, w tym badanie glukozy, morfologii, insuliny. Można również ze skierowaniem od lekarza POZ udać się do diabetologa lub endokrynologa w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia lub prywatnie bez skierowania.
Istotnym elementem diagnostyki hipoglikemii reaktywnej jest wykonanie testu obciążenia glukozą, w którym oznacza się poziom insuliny w określonym czasie po spożyciu roztworu glukozy. W odróżnieniu od tradycyjnej krzywej glukozowej, pomiar może być wykonany nawet do 5 godzin po spożyciu glukozy.
Hipoglikemia reaktywna – jak leczyć?
Hipoglikemii reaktywnej nie leczy się farmakologicznie, chyba że współwystępuje z insulinoopornością bądź cukrzycą. Jeżeli nie, leczenie polega przede wszystkim na zmianie pewnych nawyków żywieniowych wpisujących się w styl życia (np. używek, przekąsek), całościowego sposobu żywienia oraz ułożeniu indywidualnego planu treningowego. Nieodzownym elementem jest również psychoedukacja pacjenta na temat sposobu postępowania, jeśli sam epizod nadmiernego spadku poziomu cukru już się zdarzy, tj. sposobów jego szybkiego podniesienia jako doraźnego rozwiązania.
Istotne jest właściwe komponowanie posiłków, by charakteryzował je bilans najważniejszych grup żywieniowych: białka, tłuszczów oraz (najlepiej) pełnoziarnistych węglowodanów. Zaleca się spożywanie dużej ilości warzyw w jak najmniej przetworzonej formie. Wskazane może być częstsze spożywanie mniejszych porcji.
Ten tekst został napisany w celu informacyjnym i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.
Piszę o zdrowiu, dietetyce i kosmetologii, opierając się na aktualnej wiedzy medycznej i badaniach naukowych. Nieustannie się dokształcam, by dzielić się z czytelnikami rzetelnymi i aktualnymi informacjami ze świata zdrowia i urody. Sądzę, że świadoma edukacja to klucz do lepszego samopoczucia i mądrych wyborów na co dzień.
