Terapia celowana nowotworów – czym jest?
Terapia celowana – co to jest?
Zarówno chemioterapia, jak i większość terapii celowanych, to rodzaje leczenia systemowego, jednak różnią się mechanizmem działania: terapie celowane są tak projektowane, by ingerować w konkretny proces napędzający rozwój guza. Co ważne, terapie celowane nie mogą być stosowane uniwersalnie do każdego typu nowotworu, ponieważ leki powstają z myślą o konkretnym celu, tj. działającym nieprawidłowo szlaku sygnałowym bądź białku. Cel może być determinowany na przykład przez mutację genu.
Leki stosowane w terapii celowanej są bardzo precyzyjne. Aby zadziałały, musza trafić na tak zwany cel molekularny, a więc cząsteczkę w komórce nowotworowej, która bierze udział w procesach wzrostu i przeżycia guza. Zadaniem leków może być zahamowanie wzrostu i podziału komórek nowotworowych poprzez blokowanie sygnałów wzrostu, uniemożliwianie angiogenezy albo hamowanie czy zmniejszanie wpływu hormonów, jeżeli nowotwór jest od nich zależny. Leczenie celowane może również ułatwiać układowi odpornościowemu rozpoznawanie nieprawidłowych komórek.
Terapie celowane w onkologii
By stwierdzić, która metoda terapii, w tym terapia celowana, jest odpowiednia dla pacjenta onkologicznego, przeprowadza się szereg badań. Przede wszystkim są to badania mające na celu zdeterminowanie, z jakim rodzajem, typem i stadium nowotworu ma się do czynienia. W przypadku leczenia personalizowanego ważne jest określenie, czy w komórkach nowotworowych danego pacjenta występują specyficzne cele molekularne. Materiał z guza lub z krwi analizuje się w testach pozwalających stwierdzić, czy terapia może zadziałać u konkretnego pacjenta. Jeśli cel występuje, rozważa się tę metodę leczenia.
Niestety, pomimo dynamicznego rozwoju onkologii, nie wszystkie cele zostały zidentyfikowane, dlatego nie podaje się leczenia celowanego każdemu onkopacjentowi. Ponadto, rodzaj nowotworu nie determinuje od razu typu leczenia, bo jedno rozpoznanie może obejmować różne podtypy molekularne. Przykładowo, w raku płuca stosuje się kilka różnych terapii celowanych zależnie od wykrytej zmiany.
Leki celowane mogą być podawane doustnie w formie tabletek lub, podobnie jak w chemioterapii, przez wlewy.
Terapia celowana – ile trwa?
Jednym słowem – różnie. Leczenie personalizowane może trwać nawet latami i być podawane ciągle, także w formie doustnej. Terapia celowana może trwać tak długo, ponieważ utrzymuje blokadę mechanizmów, od których zależy rozwój guza. Prowadzona jest tak długo, jak jest ona dobrze tolerowane przez pacjenta i skuteczna.
Onkologia personalizowana – wady
Jak wspomniano wcześniej – leczenie celowane może trwać nawet latami i ma nieco inny profil działań niepożądanych niż chemioterapia, jednak nie pozostaje bez wpływu na organizm. Do najczęstszych należą zmiany chorobowe skórne oraz ze strony układu pokarmowego.
Inną wadą jest fakt, że terapia celowana może mimo wszystko nie być polecana każdemu, tylko dlatego, że teoretycznie nadaje się do stosowania w danym typie raka. Istnieją pewne warunki, które należy spełnić, by kwalifikować się do tego typu leczenia, w tym konkretny typ nowotworu oraz jego stadium. Skuteczność mogą ograniczać ponadto różnice biologiczne guza, rozwój oporności oraz czynniki kliniczne po stronie pacjenta.
Ponadto, nawet jeśli pacjent teoretycznie kwalifikuje się do leczenia celowanego, nowotwór może nie odpowiedzieć na terapię lub z czasem może wytworzyć się odporność na te leki (oporność pierwotna lub nabyta). Odporność wynikać może z pojawienia się nowych mutacji lub uruchamiania alternatywnych szlaków sygnałowych omijających zablokowany cel.
Terapia celowana w nowotworach
Tego typu leczenie może przynieść duże korzyści zdrowotne pacjentowi, ale pod warunkiem, że guz posiada właściwy cel molekularny. O tym, czy może zostać zastosowane decyduje wiele czynników i może ono nie być zalecane każdemu. Dobór odpowiedniej terapii odbywa się zawsze na podstawie dokładnej analizy, dlatego komunikacja z lekarzem onkologiem oraz koordynatorem leczenia jest kluczowa dla zapewnienia optymalnych efektów.
Źródlo:
- Hou J, He Z, Liu T, Chen D, Wang B, Wen Q and Zheng X (2022) Evolution of Molecular Targeted Cancer Therapy: Mechanisms of Drug Resistance and Novel Opportunities Identified by CRISPR-Cas9 Screening. Front. Oncol. 12:755053. doi: 10.3389/fonc.2022.755053
Ten tekst został napisany w celu informacyjnym i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.
Piszę o zdrowiu, dietetyce i kosmetologii, opierając się na aktualnej wiedzy medycznej i badaniach naukowych. Nieustannie się dokształcam, by dzielić się z czytelnikami rzetelnymi i aktualnymi informacjami ze świata zdrowia i urody. Sądzę, że świadoma edukacja to klucz do lepszego samopoczucia i mądrych wyborów na co dzień.
